N-Propanol: Meeshaa Jallisii Keemikaalaa Orgaanikii Barbaachisaa
Dirreewwan Iyyannoo Gurguddoo
Industirii keemikaalaa keessatti n-pirooppaanooliin walnyaatinsa orgaanikii keessatti gidduugaleessa barbaachisaa dha. Kompaawundoota adda addaa kanneen akka asiidii akiraaliik, kompaawundoota akiraayileetii, pirooppiil aseeteetii, pirooppiil yuuriyaa fi biroomopiroopeen oomishuuf itti fayyadamuun ni danda’ama. Kompaawundootni kun pilaastikii, uffannaa, maxxansitoota, urgooftuu fi nyaata dabalataa oomishuuf bal’inaan itti fayyadamu. Fakkeenyaaf, asiidiin akiraalikii fi esteerotni isaa meeshaalee jallisii ijoo ta’anii, qodaa fi maxxantoota ga’umsa olaanaa qaban oomishuuf gargaarani dha; pirooppiil aseeteetiin industirii walnyaatinsa orgaanikii fi furdaa keessatti akka furdaa qabxii bullaa’aa olaanaa qabuutti yeroo baay’ee fayyadama. Dabalataanis, n-pirooppaanooliin bishaan irraa hir’isuun pirooppiiliinii oomishuuf kan danda’amu yoo ta’u, kunis pilaastikii polii pirooppiiliinii oomishuuf meeshaa jallisii barbaachisaa dha.
Industirii qorichaa keessatti n-pirooppaanooliin gidduugaleessa qorichaa adda addaa oomishuuf fayyadama. Fakkeenyaaf, probenecid, kan gogaa yaaluuf gargaaru, n-propanol akka giddu galeessa barbaachisaa ta’etti walnyaatinsa isaa keessatti qaba; valproate sodium, qorichi farra dhukkuba garaachaa adeemsa oomisha isaa keessattis n-propanol irratti hirkata. Dabalataanis, n-pirooppaanooliin akka furdaa qorichaaf, keessumaa oomisha lilmoo fi dhangala’oo afaaniin fudhatamu keessatti fayyadama. Qaamolee qoricha haala gaarii hin taane bulbulaman hedduu bulbulamuu danda’a, tasgabbii fi baayoo-argamiinsa qorichootaa guddisa.
Meeshaalee miidhaginaa fi oomishaalee kunuunsa dhuunfaa keessatti n-propanol akka furdaa ta’ee yeroo baay’ee fayyadama. Wantoota sochii qaban adda addaa, urgooftuu fi halluu bu’a qabeessa ta’een bulbulamuu kan danda’u yoo ta’u, qaamoleen kun oomishaalee keessatti akka gaariitti akka faca’an gargaara. Fakkeenyaaf, oomisha urgooftuu keessatti n-pirooppaanooliin akka furdaa ta’ee qaamolee urgooftuu walqixa raabsuuf fayyadamuun umurii dheeraa fi tasgabbii urgooftuu sanaa guddisa. Dabalataanis, n-propanol akka qoricha farra vaayirasii hospitaalota, laaboraatoorii fi mana keessatti qulqulleessuu fi disinfeekshiniitti fayyadamuun ni danda’ama. Bu’aa baakteeriyaa ajjeesuu gaarii kan qabu, baakteeriyaa fi vaayirasii bu’a qabeessa ta’een ajjeesuu kan danda’u yoo ta’u, jijjiirama giddu galeessaa kan qabu yoo ta’u, erga fayyadamee booda haftee hin hafu.
Dirree qulqulleessituu fi boba’aa keessatti n-pirooppaanooliin dhangala’aa furguggisaa oomishuuf fayyadama. Bulbulamuu fi dibata gaarii kan qabu yoo ta’u, sirna furguggisaa keessatti wal-nyaatinsa bu’a qabeessa ta’een hir’isuun raawwii furguggisaa fooyyessa. Dabalataanis, n-pirooppaanooliin boba’aa makaa keessatti akka dabalata boba’aatti fayyadamuun gahumsa gubaa fooyyessuu ni danda’ama. Fakkeenyaaf, beenzila irratti n-pirooppaanoolii xiqqaa dabaluudhaan amaloota farra rukutuu fi raawwii gubaa isaa fooyyessuu fi gadi lakkifamuu gadi lakkifamuu hir’isuu danda’a.
Amalli keemikaalaa n-pirooppaanoolii oomisha keemikaalaa baay’ee fayyadamuu danda’u isa taasisa. Bulbulamuu gaarii kan qabuu fi bishaan, alkoolii, iiteerii fi bulbulaa biroo hedduu waliin makamuu danda’a. Qabxiin bullaa’iinsaa 97.2°C fi qabxiin baqinaa -127°C kan qabu n-propanol summii xiqqaa qaba garuu ija, ujummoo sirna hargansuu fi gogaa irratti baay’inaan aarsuu danda’a. Kanaafuu, yeroo itti fayyadamaa fi kuusaa gogaa fi ijaan akka hin tuqneef meeshaaleen ittisaa mijatoo ta’an uffachuun, qilleensi gaariin akka seenu taasisuu qaba.
Industirii qorichaa keessatti n-pirooppaanooliin gidduugaleessa qorichaa adda addaa oomishuuf fayyadama. Fakkeenyaaf, probenecid, kan gogaa yaaluuf gargaaru, n-propanol akka giddu galeessa barbaachisaa ta’etti walnyaatinsa isaa keessatti qaba; valproate sodium, qorichi farra dhukkuba garaachaa adeemsa oomisha isaa keessattis n-propanol irratti hirkata. Dabalataanis, n-pirooppaanooliin akka furdaa qorichaaf, keessumaa oomisha lilmoo fi dhangala’oo afaaniin fudhatamu keessatti fayyadama. Qaamolee qoricha haala gaarii hin taane bulbulaman hedduu bulbulamuu danda’a, tasgabbii fi baayoo-argamiinsa qorichootaa guddisa.
Meeshaalee miidhaginaa fi oomishaalee kunuunsa dhuunfaa keessatti n-propanol akka furdaa ta’ee yeroo baay’ee fayyadama. Wantoota sochii qaban adda addaa, urgooftuu fi halluu bu’a qabeessa ta’een bulbulamuu kan danda’u yoo ta’u, qaamoleen kun oomishaalee keessatti akka gaariitti akka faca’an gargaara. Fakkeenyaaf, oomisha urgooftuu keessatti n-pirooppaanooliin akka furdaa ta’ee qaamolee urgooftuu walqixa raabsuuf fayyadamuun umurii dheeraa fi tasgabbii urgooftuu sanaa guddisa. Dabalataanis, n-propanol akka qoricha farra vaayirasii hospitaalota, laaboraatoorii fi mana keessatti qulqulleessuu fi disinfeekshiniitti fayyadamuun ni danda’ama. Bu’aa baakteeriyaa ajjeesuu gaarii kan qabu, baakteeriyaa fi vaayirasii bu’a qabeessa ta’een ajjeesuu kan danda’u yoo ta’u, jijjiirama giddu galeessaa kan qabu yoo ta’u, erga fayyadamee booda haftee hin hafu.
Dirree qulqulleessituu fi boba’aa keessatti n-pirooppaanooliin dhangala’aa furguggisaa oomishuuf fayyadama. Bulbulamuu fi dibata gaarii kan qabu yoo ta’u, sirna furguggisaa keessatti wal-nyaatinsa bu’a qabeessa ta’een hir’isuun raawwii furguggisaa fooyyessa. Dabalataanis, n-pirooppaanooliin boba’aa makaa keessatti akka dabalata boba’aatti fayyadamuun gahumsa gubaa fooyyessuu ni danda’ama. Fakkeenyaaf, beenzila irratti n-pirooppaanoolii xiqqaa dabaluudhaan amaloota farra rukutuu fi raawwii gubaa isaa fooyyessuu fi gadi lakkifamuu gadi lakkifamuu hir’isuu danda’a.
Amalli keemikaalaa n-pirooppaanoolii oomisha keemikaalaa baay’ee fayyadamuu danda’u isa taasisa. Bulbulamuu gaarii kan qabuu fi bishaan, alkoolii, iiteerii fi bulbulaa biroo hedduu waliin makamuu danda’a. Qabxiin bullaa’iinsaa 97.2°C fi qabxiin baqinaa -127°C kan qabu n-propanol summii xiqqaa qaba garuu ija, ujummoo sirna hargansuu fi gogaa irratti baay’inaan aarsuu danda’a. Kanaafuu, yeroo itti fayyadamaa fi kuusaa gogaa fi ijaan akka hin tuqneef meeshaaleen ittisaa mijatoo ta’an uffachuun, qilleensi gaariin akka seenu taasisuu qaba.
Ispeesifikeeshiniiwwan
| Maqaa Omishaa | N-pirooppaanoolii | |||||||||
| MF | C3H8O | |||||||||
| Mul'ina | Dhangala’aa viskoosii halluu hin qabne | |||||||||
| Gitaa Balaa | 3. 3. | |||||||||
| Qulqullina | 99.5% Min | |||||||||
| MW | 60.1.1 | |||||||||
| CAS LAKK | 71-23-8 irratti kan argamu | |||||||||
| Koodii HS | 29094100 irratti kan argamudha | |||||||||
| EINECS LAKK | 200-746-9 irratti kan argamudha | |||||||||
| A Lakk | 1274 irratti | |||||||||
| Iyyata | Bulbulaa, urgooftuu, keemikaalaa gidduu galeessa | |||||||||
Waraqaa To’annoo Qulqullinaa
| Maqaa Omishaa | N-Propyl Alkoolii | ||||||
| Wanta | Ispeesifikeeshiniiwwan | Bu'aawwan | |||||
| Dandeettii (p20°C)/g/cm3 | 0.795~0.805 ta'a | 0.802 ta’eera | |||||
| qabiyyee n-pirooppaanoolii/%≥ | 99.5 | 99.9 irratti kan ibsame | |||||
| Jiidhina/%≤ ≤ | 0.1.1 | 0.02 ta’e | |||||
| HaZen≤ jechuun ni danda’ama | 10. 10. | 5. 5. | |||||
| Asiidii (akka asiidii aseetikii)/%≤ | 0.003 ta’a | 0.001 ta’a | |||||
Walumaagalatti
Walumaagalatti, n-pirooppaanooliin, akka kompaawundii orgaanikii dalagaa hedduu qabuutti, dameewwan hedduu keessatti gahee guddaa qaba. Guddina teeknooloojii itti fufiinsa qabuu fi naannoowwan hojiirra oolmaa babal’achaa dhufuun fedhiin gabaa n-pirooppaanoolii guddachuu itti fufa. Gara fuulduraatti abdiin hojiirra oolmaa n-pirooppaanoolii daran bal’aa ta’a, keessumaa damee eegumsa naannoo fi misooma itti fufiinsa qabu irratti, bakka n-pirooppaanooliin meeshaa jallisii keemikaalaa magariisaa barbaachisaa ta’e ta’a jedhamee eegama.