Addunyaa - Pootaasiyeem Naayitreetii Ol'aanaa: Furmaata Keemikaalaa Hunda Hammataa
Dirreewwan Iyyannoo Gurguddoo
Haala qonnaa keessatti pootaasiyeem naayitreetii keenya xaa’oo warraaqsaati. Faayidaa soorataa lama - kan dhiyeessu yoo ta'u, pootaasiyeemii fi naayitiroojiinii lamaan isaanii dhiyeessa, elementoota lama guddina biqiltootaaf bu'uuraa ta'an. Pootaasiyeemiin sochii bishaanii biqiltoota keessaa to’achuuf barbaachisaa dha, kunis gogiinsa, ho’aa fi dhiibbaa qorraa dandamachuu isaanii guddisuuf barbaachisaa dha. Akkasumas qulqullina kuduraa fi muduraa fooyyessuu, halluu, mi’aa, fi umurii sheelfii isaanii guddisuu keessatti gahee murteessaa qaba. Naayitiroojiiniin ammoo ijaarsa pirootiinii fi kiloorofiilii yoo ta’u, guddina baala lalisaa kan taasisuu fi sochii footosinteesii guddisuudha. Dhaabbilee bunaa Ameerikaa Kibbaa bal’aa ta’an, bosona sitraasii Meditiraaniyaanii keessa jiru, ykn maasii ruuzii Eeshiyaa keessatti argamu haa ta’u, qonnaan bultoonni pootaasiyeemii naayitreetii keenya oomisha midhaanii guddisuu fi fayyaa waliigalaa biqiltoota isaanii fooyyessuuf ni amanu. Mala adda addaa kan akka biifamuu baala, jallisii bishaan dhangala’aa, ykn xaa’oo biyyeetiin dibamuu kan danda’u yoo ta’u, biqiltoonni soorata gahumsaan akka fudhatan taasisa.
Industirii nyaataa keessatti, pootaasiyeem naayitreetii seenaa itti fayyadama yeroo dheeraa qaba. Keessattuu foon fayye keessatti akka nyaata ittisuutti qacarama. Guddina baakteeriyaa miidhaa geessisan dhorkuudhaan, umurii oomishaalee akka baakoon, ham, fi salamii dheeressuuf gargaara. Dabalataanis, foon fayye kana keessatti halluu fi mi’aa amala akka guddatu gumaacha. Nyaata keessatti itti fayyadamni isaa ulaagaalee nageenyaa idil-addunyaa ciccimoo ta’an guutuuf of eeggannoodhaan kan to’atame yoo ta’u, fayyadamtoonni yaaddoo fayyaa tokko malee oomishaalee kanneen akka itti gammadan mirkaneessa.
Industiriin ibiddaa ibsaa fi ifa guddaa kan qabu pootaasiyeem naayitreetii keenya irraati. Akka oksaayidii ijootti, oksijiinii gubannaa cimaa qaamolee boba’aa ibidda keessatti argaman ni kenna. Keemikaalota biroo wajjin yoo walitti makamu, halluuwwanii fi buʼaa baayʼee nama dinqisiisan uumuuf isa dandeessisa. Agarsiisa gurguddaa ayyaana idil-addunyaa kan akka Fourth of July Ameerikaatti agarsiifamu irraa kaasee hanga ayyaana waggaa haaraa Siidnii, Awustiraaliyaa keessatti kabajamutti, pootaasiyeem naayitreetii keenya agarsiisa dinqisiisaa samii halkanii ibsu kanaaf humna sochoosudha.
Industirii omisha geejjibaa keessatti qulqullinaa fi turtii oomishaalee geejjibaa fooyyessuuf pootaasiyeem naayitreetii fayyadama. Ho'a baqinaa geejjibaa hir'isuuf gargaara, adeemsa oomishaa anniisaa - qusannaa akka qabu taasisa. Kana malees, dandeettii keemikaalaa fi cimina makaanikaa geejjibaa kan guddisu yoo ta’u, hojiiwwan akka meeshaalee geejjibaa sadarkaa olaanaa qaban, leensii optikaalaa fi geejjibaa indaastirii elektirooniksii keessatti fayyadamaniif akka mijatu taasisa.
Ispeesifikeeshiniiwwan
| Maqaa Omishaa | Pootaasiyeem naayitreetii | |||||||||
| Foormulaa Keemikaalaa | KNO3 | |||||||||
| Ulfaatina Molekulaa | 101.10 irratti kan ibsame | |||||||||
| Mul'ina | Budaa adii | |||||||||
| Qabxii Baqinaa | 334 °C ta’a | |||||||||
| Guujja'a | 2.109 g/cm3 ta’a | |||||||||
| CAS LAKK | 7757 - 79 - 1 irratti kan argamu | |||||||||
| Koodii HS | 28342110 irratti | |||||||||
| EINECS LAKK | 231 - 818 - 8 irratti kan argamu | |||||||||
| Iyyata | Xaa’oo, baarudaa, ibidda, geela | |||||||||
Waraqaa To’annoo Qulqullinaa
| Maqaa Omishaa | Pootaasiyeem naayitreetii | ||||||
| WANTA | SADARKAA | XIINXALA | |||||
| QULQULLUMMAA | 99.4% MIN | 99.42% . | |||||
| N | 13.5% MIN | 13.52% . | |||||
| K2O | 46% MIN | 46.08% . | |||||
| JIIDHA | 0.15% MAX | 0.14% . | |||||
| KILORAAYIDOOTA(akka Cl-) . | 0.02%MAX | 0.02% . | |||||
| SALPHATE (akka SO4 2-) 1.1. | 0.01% MAX | 0.01% . | |||||
| KAARBOONEETII(akka CO3 2-) . | 0.01% MAX | 0.01% . | |||||
| HAAYIDROSKOOPISII | 0.25%MAX | 0.23% . | |||||
| WAAN BISHAAN KEESSATTI HIN BALABAMNE | 0.03% MAX | 0.01% . | |||||
Walumaagalatti
Global - Supreme Potassium Nitrate keenya yeroo kuusaa, geejjibaa fi qabannaa tasgabbii keemikaalaa isaa eeguuf meeshaalee addaa, qilleensa hin galchine keessatti kuufamee jira. Tokkoon tokkoon batch xiinxala qulqullinaa, qabiyyee pootaasiyeemii fi naayitiroojiinii murteessuu, fi madaallii raawwii hojii dabalatee qorannoo to’annoo qulqullinaa bal’aa ni raawwata. Afrikaa keessatti oomishaa qonnaa yoo taate, Awurooppaatti oomisha nyaataa yoo taate, Eeshiyaa keessatti ibidda kan hojjettu yoo ta'e, Ameerikaa Kaabaa keessatti oomisha geejjibaa yoo taate, pootaasiyeem naayitreetii keenya furmaata amanamaa fi ga'umsa olaanaa qabu kan ati irratti lakkaa'uu dandeessudha. Qulqullina, hojii fi nageenya walmakaa wal hin tuqne kan dhiyeessu yoo ta’u, fedhii industirii addaa keessanii akka guutuu fi caalu mirkaneessa.